Prezentujemy Państwu raport Instytutu Spraw Publicznych opracowany na podstawie ankiet przeprowadzonych wśród samorządów szczebli gminnego, powiatowego i wojewódzkiego.

Badanie przeprowadzono we wrześniu i październiku 2012 r, w ramach realizowanego przez Związek Miast Polskich, we współpracy z ISP projektu „Rola samorządów w polityce zagranicznej RP”. Ankiety rozesłane zostały przez Związek Miast Polskich, Związek Powiatów Polskich i Związek Gmin Wiejskich RP.

Projekt otrzymał wsparcie finansowe Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Raport – plik w formacie PDF (4,4MB)

Infografiki – plik w formacie PDF

infografiki_BZMP_final-2

1. Prowadzenie współpracy międzynarodowej (w %)

Prowadzenie współpracy międzynarodowej deklaruje prawie dwie trzecie samorządów (72%), w tym: 85% województw, 95% miast, 86% powiatów oraz 52% gmin wiejskich. Ponad jedna czwarta wszystkich samorządów nie ma kontaktów z zagranicą (28%). Pośród przyczyn braku takiej aktywności najczęściej podaje się brak środków finansowych, czy szerzej pojęty „brak możliwości” lub kompetencji językowych i czasu

infografiki_BZMP_final-3

2. Posiadanie opracowanego programu lub strategii rozwoju współpracy międzynarodowej (w %)

Posiadanie programu rozwoju współpracy międzynarodowej deklaruje 16% wszystkich badanych jednostek terytorialnych, w tym 9% gmin wiejskich, 14% miast, 10% powiatów i 91% województw. Najczęściej istnienie spisanych programów deklarują województwa, które są zobowiązane do formułowania priorytetów współpracy z zagranicą, najrzadziej zaś – gminy wiejskie.

infografiki_BZMP_final-4

3. Konsultowanie współpracy międzynarodowej z innymi podmiotami (w %)

Władze samorządów konsultują, zdaniem badanych, swoje działania na arenie międzynarodowej przede wszystkim z lokalnymi organizacjami pozarządowymi (48%). Mniejszą popularnością cieszą się konsultacje z obywatelami, z którymi kontaktuje się jedna piąta ankietowanych (21%). Zaledwie 14% samorządów podejmuje konsultacje z przedstawicielami administracji centralnej. W tym wypadku są jednak widoczne wyraźne różnice między samorządami – działalność międzynarodową z administracją centralną konsultuje 91% województw (ale są one do tego zobligowane) oraz tylko 14% powiatów, 13% miast i 4% gmin wiejskich. Co piąty przedstawiciel samorządu przyznaje zaś, że jednostka, w której pracuje, nie konsultuje współpracy międzynarodowej z innymi podmiotami (19%).

infografiki_BZMP_final-5

4. Formy współpracy zagranicznej (w %)

Współpraca międzynarodowa samorządów najczęściej opiera się na stałym partnerstwie na podstawie podpisanej umowy lub listu intencyjnego. Ponad połowa samorządów deklaruje współpracę z partnerami zagranicznymi w ramach projektów (58%), jedna piąta podejmowanie swoich działań na podstawie stałego dwu/trój/wielostronnego partnerstwa bez podpisanego dokumentu (20%) oraz poprzez przynależność do organizacji, sieci czy związków zrzeszających podmioty z różnych krajów (18%). 5% samorządów twierdzi, że posiada przedstawiciela w innym kraju. Ten niewysoki wskaźnik dotyczy przede wszystkim gmin, powiatów i miast – w wypadku ankietowanych województw 82% deklaruje, że ma swojego przedstawiciela z granicą (w rzeczywistości każde województwo ma biuro regionalne w Brukseli).

infografiki_BZMP_final-6

5. Rodzaje podejmowanych działań promocyjnych na arenie międzynarodowej (w %)

Prawie połowa samorządów deklaruje udział w targach międzynarodowych (45%). Jest to najczęściej wybierana forma promocji danej jednostki terytorialnej. Pozostałe sposoby promocji cieszą się mniejszą popularnością. Jedna czwarta samorządów przyznaje, że promuje się poprzez udział w konkursach międzynarodowych (25%), 23% w kampaniach promocyjnych adresowanych do zagranicznego odbiorcy, reklamy w TV i Internecie. Jedna piąta samorządów nie prowadzi żadnych akcji promocyjnych (21%), za główną barierę wskazując wysokie koszty takiej działalności. Najwyższy wskaźnik braku działań promocyjnych dotyczy gmin (36%).

infografiki_BZMP_final-7

6. Polskie instytucje, z jakimi jest podejmowane współdziałanie w zakresie współpracy międzynarodowej (w %)

Samorządy najczęściej wskazują na współpracę z ogólnopolskimi organizacjami pozarządowymi, fundacjami oraz stowarzyszeniami (59%), w drugiej kolejności na kooperację z polskimi ośrodkami kultury (47%) oraz na współdziałanie z innymi jednostkami samorządowymi (45%). Z urzędem marszałkowskim współpracuje 40% samorządów, jedna piąta zaś z wojewodą, urzędem wojewódzkim, lub innymi organami terenowymi administracji rządowej (21%), organizacjami pozarządowymi, fundacjami i stowarzyszeniami operującymi na szczeblu lokalnym (20%), podmiotami prywatnymi (19%) oraz Ministerstwem Spraw Zagranicznych lub innymi organami administracji centralnej (19%). Z uczelniami i instytucjami badawczymi współpracuje 16% jednostek terytorialnych, z przedstawicielami Kościoła 13%. Z instytucjami polskimi za granicą współdziała 9% samorządów.

infografiki_BZMP_final-8

7. Realizowanie projektów lub działań oferujących pomoc charytatywną w ramach współpracy rozwojowej, propagowania praw człowieka i propagowania demokracji (w %)

Udzielanie pomocy charytatywnej w ramach współpracy rozwojowej, propagowania praw człowieka i propagowania demokracji deklaruje niewiele ponad jedna czwarta samorządów (28%). Ponad połowa twierdzi, że nie prowadzi takiej działalności (52%). Pomoc ta trafia w znacznej części na Ukrainę.

infografiki_BZMP_final-9

8. Główne sposoby finansowania współpracy międzynarodowej samorządu (w %)

Samorządy finansują współpracę na poziomie międzynarodowym zazwyczaj z kilku źródeł jednocześnie. Najważniejszą rolę, ich zdaniem, odrywają środki własne (95%), w tym dla wszystkich województw, 98% miast, 95% gmin i 90% powiatów. W drugiej kolejności fundusze unijne (61%). Za jedno z głównych źródeł finansowania uznają je wszystkie województwa, 64% miast oraz 60% powiatów i gmin. Jedna trzecia ankietowanych (33%), w tym ośmiu na dziesięciu (82%) reprezentantów województw, 36% miast, 33% powiatów i 28% gmin podkreśla, że głównym źródłem finansowania współpracy są środki pochodzące od partnera zagranicznego. Dla 17% samorządów jednym z głównych źródeł finansowego wsparcia są fundusze krajowe z budżetu państwa. Jeden na ośmiu respondentów (12%) twierdzi, że główny sposób finansowania współpracy międzynarodowej stanowią środki pochodzące od partnerów prywatnych. Źródłem, na które wszyscy ankietowani wybierający odpowiedź „inne” zwracali uwagę, jest Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej. Nikt nie wybrał odpowiedzi „nie wiem/trudno powiedzieć”.

infografiki_BZMP_final-10

9. Utrudnienia, na jakie najczęściej natrafia się we współpracy międzynarodowej (w %)

Główne utrudnienie we współpracy międzynarodowej samorządów stanowi brak odpowiednich środków finansowych na jej prowadzenie (79%). Jedna czwarta ankietowanych wskazuje na brak czasu na taką działalność wynikający ze zbyt dużego obciążenia innymi obowiązkami (25%) oraz brak zainteresowania ze strony partnera (24%). Zdaniem jednej piątej respondentów (22%), utrudnienia we współpracy międzynarodowej są związane z niewystarczającymi kompetencjami (na przykład językowymi) pracowników lub z wyzwaniami organizacyjno-administracyjnymi wynikającymi z polskiego prawa i nakładanymi przez jednostki administracyjne wyższego rzędu (19%). Dla 16% problem stanowi brak widocznych rezultatów współpracy, który demobilizuje do większego zaangażowania się. W 8% samorządów nie natrafia się na żadne utrudnienia.

infografiki_BZMP_final-11

10. Korzyści ze współpracy międzynarodowej samorządu dla mieszkańców, władz i pracowników (w %)

O korzyściach płynących dla mieszkańców jest przekonanych 84% ankietowanych, przeciwne zdanie wyraża zaledwie 2% respondentów. Ośmiu na dziesięciu respondentów twierdzi z kolei, że współpraca międzynarodowa jest korzystna dla władz samorządu (79%), odmienną opinię prezentuje 5% badanych. Ponad dwie trzecie ankietowanych sądzi, że ze współpracy korzystają również pracownicy (67%). Jedna dziesiąta urzędników nie zgadza się z tym twierdzeniem (10%).

infografiki_BZMP_final-12

11. Metody intensyfikacji współpracy międzynarodowej (w %)

Najskuteczniejszą metodą intensyfikacji współpracy międzynarodowej byłoby zdobycie nowych środków finansowych na jej rozwój (77%). Ponad połowa respondentów twierdzi, że skuteczną metodą intensyfikacji będzie propagowanie doświadczeń zagranicznych samorządów (56%) oraz większe zaangażowanie podmiotów lokalnych (56%). Zdaniem prawie jednej trzeciej ankietowanych do intensyfikacji współpracy międzynarodowej przyczynić może się wzrost zaangażowania radnych i decydentów (32%) oraz większe zainteresowanie współpracą ze strony partnerów (30%). Ponadto, 28% urzędników twierdzi, że pomóc może również systematyczna kampania edukacyjna skierowana do przedstawicieli samorządu.

infografiki_BZMP_final-13

12. Główne powody podejmowania współpracy międzynarodowej (w %)

Do głównych powodów podejmowania współpracy międzynarodowej przez samorządy należą według ich przedstawicieli: stworzenie możliwości wymiany międzynarodowej dla mieszkańców (78%), promocja samorządu na arenie międzynarodowej (75%) oraz przeniesienie dobrych praktyk z zagranicznych jednostek samorządowych na grunt lokalny (70%). W oczach respondentów trochę mniej ważnym powodem podejmowania aktywności zagranicznej jest możliwość ubiegania się o fundusze z programów europejskich i międzynarodowych (57%), a także rozwój wiedzy i kompetencji urzędników jednostki samorządowej oraz jednostki partnerskiej poprzez stałą wymianę (51%). Jedna czwarta ankietowanych wskazuje, że samorząd podejmuje współpracę międzynarodową dla prestiżu. Zaledwie 6% respondentów twierdzi zaś, że robi to dzięki zachętom ze strony polskiej administracji, w tym administracji centralnej.

infografiki_BZMP_final-14

13. Kraje pochodzenia partnerów

Najczęstszym wymienianym kierunkiem międzynarodowej współpracy samorządów są Niemcy. Współpracę z partnerami w tym kraju deklarują 162 samorządy spośród 260, które odpowiedziały na to pytanie. Na kolejnym miejscu znajduje się Ukraina (116). W dalszej kolejności polskie samorządy angażują się w partnerstwo z samorządami we Francji (82 jednostki), na Litwie (63), Węgrzech (60), Słowacji (55) i w Czechach (48). Na dziewiątym i dziesiątym miejscu znalazły się Rosja (43) i Białoruś (40) – kolejni, poza Ukrainą, partnerzy spoza Unii Europejskiej, ale nadal znajdujący się w bliskim sąsiedztwie Polski. Interesującym przykładem są Chiny – prowadzenie współpracy z samorządami z tego państwa deklaruje 25 polskich jednostek, niewiele mniej niż z partnerami z Wielkiej Brytanii (33) i ze Szwecji (33), więcej niż z Holandii (22), Belgii (21), Hiszpanii (20) i Rumunii (20). Pośród partnerów z 57 państw, z którymi współpracę nawiązały ankietowane samorządy, pojawiają się sporadycznie także bardziej „egzotyczne” kierunki: Uzbekistan (2), Afganistan, Irak, Jordania, Kuwejt, Kirgistan czy też Zjednoczone Emiraty Arabskie (wszystkie po jednym samorządzie).

infografiki_BZMP_final-15